Mannréttindi og trúarbrögð í skólakerfinu

Umræðan um kristinfræði og trúarbrögð í skólanum hefur á köflum snúist upp í skotgrafahernað og klisjuvarp. Þörf er á því að málin séu tekin faglegum tökum. Innlegg eins og Guðmundar Inga Markússonar í Mbl. í dag eru því miður allt of fátíð. Hann hittir naglann á höfuðið þegar hann segir:

Að dæma af námskrá og því kennsluefni sem ég hef skoðað get ég ekki fallist á að kristin fræði falli undir trúarbragðafræði og gildir einu að umfjöllunarefni þess síðarnefnda séu fjölbreytt. Á háskólastigi er sömu sögu að segja um trúarbragðafræði og guðfræði. Umfjöllunarefni beggja greina skarast vissulega en munurinn liggur í því að á meðan guðfræðin hefur trúarlega hlið eru trúarbragðafræði fyrst og síðast veraldleg.  

Trúarbragða- og mannréttindafræðsla eiga undir högg að sækja m.a. vegna þess að þau eru nánast meðhöndluð sem undirgrein kristinfræði í grunnskólanum, mæta afgangi, ef eitthvað er. Það sést vel ef rúmlega fimmtán ára gamalt efni Iðunnar og Sigurðar er lesið. Einn og einn kafli fjallar um mannréttindi, einn og ein um önnur trúarbrögð. Ekki tekur betra við þegar námsgagnastofnun er heimsótt. Nýtt efni er þó til hjá  námsgagnastofnun og lofar það góðu, en betur má ef duga skal. Bæði RkÍ og Amnesty hafa gefið út efni til mannréttindakennslu en það er í bókaformi og undir hælinn lagt hvort það er keypt, hvað þá kennt í skólum. Vissulega hafa skólarnir nokkuð sjálfstæði til að móta námsskrár, en betur má ef duga skal.

Kirkjan og trúarkennsla hennar

Ekki hefur það verið betra hjá kirkjunni, þegar horft er til þess hvað hún hefur gefið út af fermingarfræðsluefni síðustu tuttugu árin má rífa hár sitt og skegg! Milljónaverkefni gefið út 1994 - nánast ónotað í dag. Þýtt efni byggt á texta frá 1975 eða þar um kring. Eyðufyllingarefni sem börn hafa með sér í guðsþjónustur. Fermingarbarnamót - flest haldin af KFUM.

Það er eins og allur nýsköpunarkrafturinn fari í kirkjuskólann, sem er ágætur eins langt og hann nær. En leiðandi í fræðslumálum sínum er kirkjan ... ekki aldeilis

Nýbreytni í trúarbragðafræðslu 

Af hverju vantar gott efni? Af hverju hefur þróun þessara greina nánast staðið í stað? Getur verið að greinin hafi sofið svefni hins værukæra, "buisiness as usual" látið duga? "Kristilegt siðgæði" sett inn í aðalnámsskrá af "kosmetískum" ástæðum? Ég er hræddur um að vandamálið verði ekki leyst með nýrri námsskrá eða bók um efnið eingöngu, heldur með því að taka róttækt og faglega á efninu.

Ég tek undir með Guðmundi þegar hann skorar "á menntamálayfirvöld að taka trúarbragðafræði til sérstakrar skoðunar og gera að skyldufagi í grunn- og framhaldsskólum, með styrkar rætur í háskólastiginu." Ef fræðileg undirbygging er til staðar, ef nemendur sýna faginu áhuga, má ætla að skólinn fylgi í kjölfarið. 

Ég sé fyrir mér (listanum er ekki ætlað að vera tæmandi, má ég bjóða upp á athugasemdakerfið til að spinna við?):

• Námsefni byggt á rannsóknum á því hvað fólk kann og veit nú þegar ásamt skýrum námsmarkmiðum.
• Námsaðferðir sem nýta samþættunarmöguleika sögu- og félagsfræða, listgreina og tungumála.
• Kennsla í trúarbragða- og mannréttindafræðum frá fyrsta ári grunnskóla til fjórða árs í framhaldsskóla. Þetta síðasta byggi ég á því að vegna þess hve viðhorfsmótandi fagið er, er þörf á því að handleiðsla fagkennara sé fyrir hendi á öllum skólastigum.

Til þess að fagið njóti virðingar þarf það að vera veraldlegt og aðgengilegt til kennslu óháð lífsskoðun kennara. Múslimskur kennari á að geta kennt um kristna trú og guðlaus hindúasið án þess að hafa það á tilfinningunni að hann sé að svíkja eigin afstöðu. Námsefnið og nálgunin þarf s.s. að vera heiðarleg gagnvart því sem fjallað er um.

Og já, í almennu skólakerfi á fagið að vera fyrst og fremst veraldlegt.

Athugasemdir

[Greta Björg Úlfsdóttir, 4.1.2008 kl. 22:36]

Æ, mér finnst verst að þú skulir vera með þetta hvítt á svörtu - það gerir svo erfitt fyrir að lesa grein sem annars sýnist mjög áhugaverð.